نقدینه - ایرانچکهای یکمیلیونی که در بانکها بهسختی به مردم داده میشود، حالا در معاملات بازار ارز دستبهدست میشود
مشاهدات میدانی خبرنگار تسنیم در محدوده میدان فردوسی و چهارراه استانبول نشان میدهد بخش قابل توجهی از معاملات خیابانی ارز با یک شرط مشخص انجام میشود؛ پرداخت نقدی با ایرانچکهای 500 هزار و یک میلیون تومانی. برخی دلالان حتی پیشنهاد میدهند در صورت پرداخت با این اسکناسها، دلار را ارزانتر از نرخ روز بفروشند.
یکی از فعالان خیابانی بازار ارز در گفتوگو با خبرنگار تسنیم میگوید: «اگر ایرانچک یک میلیونی داشته باشید، راحتتر میتوانید دلار ارزان بخرید. این اسکناسها مشتری زیاد دارد.»
این در حالی است که مراجعهکنندگان عادی بانکها معمولاً با محدودیت جدی در دریافت پول نقد مواجهاند و در بسیاری از شعب، پرداخت نقدی به چند میلیون تومان محدود شده است. با این حال گزارشهایی از بازار ارز و طلا حکایت از آن دارد که برخی فعالان عمده بازار به بستههایی از ایرانچکهای درشت دسترسی دارند؛ موضوعی که شائبه وجود مسیرهای خاص برای توزیع این اسکناسها را تقویت کرده است.
کارشناسان بانکی معتقدند ایرانچکهای درشت اصولاً برای تسهیل مبادلات در شبکه بانکی چاپ میشوند و توزیع آنها باید تحت ضوابط مشخص و قابل رصد انجام شود. در صورتی که این اسکناسها خارج از سازوکار طبیعی بانکها در اختیار شبکههای غیررسمی قرار گیرد، میتواند به ابزار معاملات پنهان و فعالیتهای سوداگرانه تبدیل شود.
برخی فعالان بازار ارز نیز میگویند طی هفتههای اخیر تقاضا برای ایرانچکهای یکمیلیونی به شکل محسوسی افزایش یافته و حتی در مواردی افراد حاضرند برای دریافت این اسکناسها مبلغی بالاتر پرداخت کنند. چنین رفتاری نشان میدهد اسکناسهای درشت به کالایی با ارزش در برخی معاملات غیرشفاف تبدیل شده است.
در چنین شرایطی، پرسش اصلی این است که ایرانچکهای درشت از چه مسیری وارد این بازار میشود و چه نهادی مسئول نظارت بر نحوه توزیع آن است.
بر اساس مقررات بانکی، نظارت بر عملکرد شعب و نحوه توزیع اسکناسهای درشت بر عهده بانک مرکزی و واحدهای بازرسی شبکه بانکی است. کارشناسان معتقدند اگر توزیع ایرانچکها بدون نظارت دقیق انجام شود، امکان انحراف آنها به سمت بازارهای غیررسمی افزایش مییابد.
از سوی دیگر برخی تحلیلگران هشدار میدهند که جمعآوری گسترده اسکناسهای درشت میتواند به ابزاری برای شکلدهی به جریانهای سفتهبازانه در بازار ارز تبدیل شود؛ جریانی که در صورت بیتوجهی، ممکن است به افزایش التهاب در بازار منجر شود.
بر همین اساس، فعالان اقتصادی معتقدند ضروری است بانک مرکزی و نهادهای نظارتی با بررسی دقیق مسیر توزیع ایرانچکهای درشت، شفافسازی لازم را درباره نحوه تخصیص آنها به شعب و مشتریان انجام دهند؛ چرا که شفاف نبودن این فرآیند میتواند زمینه شکلگیری شبکههای واسطهای و فعالیتهای سوداگرانه را فراهم کند.
بازار ارز در سالهای گذشته بارها نشان داده کوچکترین خلأ نظارتی میتواند به سرعت به فرصتی برای شبکههای غیررسمی تبدیل شود؛ شبکههایی که از همین شکافها برای هدایت نقدینگی و ایجاد التهاب در بازار استفاده میکنند.
در چنین شرایطی، رصد دقیق مسیر اسکناسهای درشت و نظارت بر عملکرد برخی شعب بانکی میتواند یکی از حلقههای مهم در جلوگیری از شکلگیری بحرانهای تازه ارزی باشد.